CSDL NVSS: 657 tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

Đạo đức trong sử dụng dữ liệu khoa học

SSHPA (3-4-2018) — Trong vụ bê bối của Facebook, nhà tâm lý học và khoa học não bộ Aleksandr Kogan đã tuyển người thực hiện những khảo sát trên mạng và đăng ký sử dụng một ứng dụng phần mềm cho phép thu thập dữ liệu cá nhân trên Facebook của những người đó và hàng chục triệu người có kết nối với họ. Những dữ liệu này sau đó được công ty tư vấn chính trị Cambridge Analytica sử dụng để tạo lập hàng chục triệu bộ hồ sơ tâm lý và hành vi. Từ đó, công ty này đã thực hiện những chiến lược mục tiêu vi mô (microtargeting) nhằm thay đổi xu hướng bỏ phiếu bầu cử thông qua việc cài trong những video, blog, nội dung online, v.v...những thông điệp khác nhau phù hợp với mỗi hồ sơ tâm lý. Kỹ sư của Cambridge Analytica, Christopher Wylie, người thổi còi và đưa việc này ra ánh sáng, đã mô tả hành vi của công ty này là "thì thầm vào tai của từng người bầu cử một" và gọi công nghệ đó là "vũ khí chiến tranh tâm lí." 

Theo Nature, vụ việc này khiến cho giới nghiên cứu càng cần phải khắt khe hơn về những chuẩn mực đạo đức của mình đối với việc sử dụng dữ liệu. Những hướng dẫn về đạo đức trong việc sử dụng dữ liệu mở trên mạng vẫn còn sơ khai. Những giới hạn đạo đức cho nghiên cứu có sử dụng dữ liệu có khả năng can thiệp vào đời sống con người mới chỉ được viết cụ thể cho những nghiên cứu trong lĩnh vực y tế và tâm lí học, và đa phần chưa chạm tới dữ liệu trên mạng. Trong khí đó, đã có những nghiên cứu cho thấy dữ liệu mạng có thể chỉ ra những điều mà người dùng không mong muốn. 

Rõ ràng, các nhà khoa học đều hiểu công nghệ có khả năng đi trước pháp luật rất xa. Do đó, Nature cho rằng giới khoa học có nghĩa vụ phải cân nhắc rất nghiêm khắc về chuẩn mực đạo đức dữ liệu của mình, ngay cả khi chưa có chế tài pháp luật liên quan. Nếu không, cái giá phải trả chính là sự tiếp tục mất niềm tin của cộng đồng. 

Những vấn đề đạo đức về dữ liệu cũng sẽ là những vấn đề nóng mà Việt Nam sẽ gặp phải trong thời đại của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Đây là một địa hạt rất có tiềm năng cho những nghiên cứu trong khoa học xã hội. 

Thông tin thư viện của bài Editorial trên Nature
Editorial. (2018).  Cambridge Analytica controversy must spur researchers to update data ethics. Nature555, 559-560. doi: 10.1038/d41586-018-03856-4

* Bài đóng góp của tác giả Hồ Mạnh Tùng (từ Nhật Bản).


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (4):

  • Trả lời HMT: https://www.nature.com/articles/d41586-018-03912-z Đây là link bài của Hetan Shah.
  • Trả lời HMT: "Sử dụng dữ liệu cá nhân vì cộng đồng" là tiêu đề của bài quan điểm mới nhất trên Nature. Trong bài viết, tác giả Hetan Shah đưa ra 2 đề xuất nhắm hướng việc sử dụng dữ liệu cá nhân để phục vụ cộng đồng hơn: 1) Các chính phủ nên thông qua dự thảo luật cho phép trong những điều kiện nhất đinh, đội ngũ thống kê nhà nước được tiếp cận ẩn danh với dữ liệu của công ty tư nhân. Đây là một phần của Digital Economy Act của chính phủ Anh. 2) Các quốc gia cần phải tìm cách làm những bộ dữ liệu trở nên mở hơn. Cũng giống như Quyền sở hữu trí tuệ mất hiệu lực sau một thời gian nhất định, tác giả đặt ra câu hỏi: liệu data của các công ty sau một thời gian nhất định có thể được chuyển thành tài sản quốc giả và được giao cho những nhà KH có tâm và tầm sử dụng và khai thác để phục vụ cộng động? Tác giả được truyền cảm hứng từ tấm gương của John Sulston, người đã lên tiếng về việc mở dữ liệu cho Dự án Giải mã gene người. Hetan Shah kết luận rằng trong thời đại ngày nay, các công ty công nghệ nên từ bỏ vai trò người sở hữu dữ liệu (data owners) và trở thành vai trò người quản lý dữ liệu (data stewards).
  • Trả lời HMT: Nature follow up về bê bối dữ liệu của Cambridge Analytica và Facebook. Họ tìm cách lý giải khoa học đằng sau những cáo buộc đối với Cambridge Analytica về sử dụng dữ liệu facebook để tạo lập hồ sơ tính cách người dùng. https://www.nature.com/articles/d41586-018-03880-4
  • Trả lời Admin: Bài rất hay, đúng lúc và giá trị. Cảm ơn đóng góp quý báu của Hồ Mạnh Tùng.