CSDL NVSS: tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

Làm gì khi nhận được lời mời phản biện/bình duyệt bản thảo nghiên cứu?

SSHPA (4-4-2018) — Sáng sớm Admin nhận được lời mời phản biện (còn được gọi là bình duyệt; thuật ngữ nổi tiếng là: peer review, hoặc refereeing) bản thảo cho một tạp chí mạnh có tên là Journal of Management Inquiry. Đứng trước lời mời như vậy, một nhà nghiên cứu suy nghĩ gì, chuẩn bị gì và hành động gì tiếp?

Xin dành chút thời gian để giới thiệu công việc với những người chưa từng trải qua, và bổ sung thông tin cập nhật/thảo luận với những nhà nghiên cứu đã đóng vai cây bút bình xét nhiều lần.

1. Về suy nghĩ:

Trước hết, được những lời mời bình duyệt bản thảo là một danh dự. Phản biện/bình duyệt là được ban biên tập trao cho quyền đánh giá nghiên cứu mới của đồng nghiệp. Tạp chí càng mạnh, càng hiếm khi nhận được lời mời này. Ví dụ, bản thân Admin SSHPA cũng đang mong nhưng chưa biết ngày nào thì được một tạp chí của Nature Research hay Science, PNAS mời bình duyệt. Danh dự ấy rất quan trọng, vì giới khoa học sống và làm việc bằng năng lực và uy tín chuyên môn. Nguyên lý cơ bản để có được sự công nhận ấy chính là đồng nghiệp có đủ năng lực chuyên môn đánh giá nhau. Hầu như toàn bộ hệ thống xuất bản khoa học hiện đại dựa trên peer review.

Thứ đến, peer review là quá trình rèn luyện, cọ xát, kiểm tra nền tảng kiến thức chuyên môn của chính cả người bình duyệt (reviewer).

Cuối cùng, bình duyệt là công việc công ích khoa học. Thiếu nó, ngày nay khoa học không thể tồn tại. Đó là công việc đáng làm, dù thầm lặng và khá vất vả.

2. Về chuẩn bị:

Trước tiên, đọc hướng dẫn. Với những nhà xuất bản và tạp chí đàng hoàng, họ đều đưa ra các hướng dẫn dành cho reviewer. Dứt khoát reviewer nên đọc, đừng vì đã bình duyệt nhiều lần mà bỏ qua. Đó là vì mỗi tạp chí, và mỗi mục (section) của tạp chí đều có thể có yêu cầu biên tập khoa học riêng, theo một số chuẩn mực. Do đó, đọc để chuẩn bị tư thế và đánh giá công tâm xem mình có phù hợp để tiến hành bình duyệt hay không.

Tiếp theo, xem xét sơ bộ đề tài được mời phản biện. Cách đây vài hôm, Admin cũng phản biện một đề tài trên tạp chí về năng lượng, nhưng là một bài về thống kê toán, nội dung thì về thuật toán, và các tác giả là các giáo sư toán học, nhưng lại xử lý trên đối tượng là dữ liệu thị trường tài chính. Như vậy, không hề dễ dàng để biết liệu đề tài và nội dung có phù hợp với chuyên môn để mình bình xét hay không. Nếu có gì chưa rõ, đừng ngần ngại liên lạc với ban biên tập và editor in charge để đánh giá cho chuẩn xác.

Cuối cùng, một việc nữa đáng chuẩn bị là tìm hiểu về tạp chí. Chúng ta có nhu cầu biết tạp chí mời mình khó khăn và mạnh ở cỡ nào? Ví dụ, với JMI mà Admin nhận được yêu cầu bình duyệt, việc kiểm tra mấy dấu hiệu cơ bản rất dễ dàng nhờ Google: nó chỉ mục hóa trong Scopus, với H-index 48 và Q1 qua dữ liệu Scimago (http://www.scimagojr.com/journalsearch.php?q=20639&tip=sid); tạp chí cũng có Journal Impact Factor 1.2, tức là mức mạnh trong ngành quản trị. Tỷ lệ chấp nhận của tạp chí khoảng 20%, và có uy tín tốt trong giới chuyên gia quốc tế. Như vậy, hoàn toàn đáng công sức bỏ ra để làm việc công ích.

(*Với các bạn trẻ: nếu lý lịch khoa học các bạn có thêm hoạt động công ích khoa học, và trong đó nêu tên những tạp chí mạnh, đó là lợi ích lâu dài cho uy tín và nghề nghiệp tương lai, tối thiểu là với cộng đồng quốc tế.)

3. Về hành động tiếp theo:

Nếu chấp nhận lời mời, hãy click vào link chấp nhận lời mời, rồi theo hướng dẫn (thường là đường link Internet) để vào trang bình duyệt lấy bản thảo. Nhớ bookmark lại trang đó, và đường dẫn liên quan. Chuyện này nhỏ và dễ, nhưng cũng lại hay quên.

Thứ hai, in bản thảo ra giấy để đọc vài lượt, nắm vững cấu trúc, dữ liệu, cách tiếp cận, phương pháp, và những kết quả quan trọng nhất, trước khi bắt tay vào bình duyệt. Kinh nghiệm của Admin là dùng 3 màu bút highlight: a) Xanh để đánh dấu các đoạn xử lý hay, đáng học hỏi, đáng đánh giá cao; b) Vàng để đánh dấu các đoạn "đèn vàng": có thể có ý hay, giá trị, nhưng còn phải làm rõ, có thể gây nhầm lẫn, đại loại như vậy; và, c) Đỏ: sai, nhầm lẫn, mâu thuẫn, tiềm tàng ngụy biện (nghĩa là cơ bản nên bỏ)... (màu này như thể đèn giao thông vậy!)

Cuối cùng, chuẩn bị thư phản biện một file riêng, nêu các nhược điểm, ưu điểm, gợi ý sửa, hoặc nếu đề nghị từ chối đăng với ban biên tập thì nêu các lập luận và lý do rõ ràng, thuyết phục. Mục đích tối cao là bằng những gì hiểu biết sâu sắc nhất, cách làm việc khoa học và chu đáo nhất, cố gắng đảm bảo từng bài được đăng là đóng góp thực sự có ích cho diễn đàn khoa học quốc tế.

Sau khi trả lời ban biên tập và nộp báo cáo bình duyệt, bạn sẽ nhận được thư cảm ơn. Hãy lưu giữ thư đó, vì bạn sẽ dùng đến nó trong tương lai. Tối thiểu, bạn cũng có thể nộp nó cho Publons để họ lưu giữ thông tin dài hạn giúp bạn, và tạo thành một hồ sơ khoa học quan trọng trong cuộc đời nghiên cứu, làm khoa học. Admin sẽ nói về Publons trong một bài gần đây.

Hy vọng rằng những thông tin này có ích với các bạn trẻ sẽ đóng vai trò phản biện/bình duyệt trong tương lai, cũng như giúp các bạn với vai trò người nộp bài hiểu người phản biện nghĩ gì và làm gì trước bản thảo nộp của các bạn.

Chúc các bạn có bản thảo tốt được gửi đi bình duyệt, và nhận được lời mời bình duyệt để có dịp đóng góp trở lại cho cộng đồng khoa học.

*SSHPA Admin


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (4):

  • Trả lời NC (4/5/2018 8:17 PM): Về đóng góp cho literature, có thể là trình bày một vấn đề cũ theo cách mới (shedding a new light), có thể là đưa ra một phát hiện mới, có thể là confirm một cái theory ở nơi mà theory đó chưa được test, v.v...
  • Trả lời LHA (4/5/2018 11:24 AM): Cho mình hỏi đóng góp cho literature nghĩa là sao? Mình chưa hiểu ý bạn.
  • Trả lời NC (4/4/2018 4:48 PM): Câu hỏi hơi chung chung nên mạn phép trả lời chung chung vậy. Có thể nói một bản thảo tốt thường là những bản thảo có đóng góp cho literature rõ ràng.
  • Trả lời LHA (4/4/2018 11:48 AM): Cho mình hỏi nhỏ, bản thảo được gửi đi bình duyệt là như thế nào? Cả tỷ lệ chấp nhận bài nữa?