CSDL NVSS: tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

6 loại ấn phẩm và 8 loại bài các nhà nghiên cứu thường đóng góp

SSHPA (9-4-2018) – Trong công việc nghiên cứu, viết xuống các ý tưởng, thử nghiệm, tính toán và kết quả khoa học là một phần rất quan trọng. Bài này tóm tắt 6 loại ấn phẩm xuất bản quan trọng, cùng với 8 loại bài phổ biến nhất với các nghiên cứu. Có thể còn có những dạng loại

6 loại ấn phẩm

Tạp chí hàn lâm (còn gọi là tập san khoa học): Các tạp chí ngày nay rất phổ biến, thường được ấn hành bởi các nhà xuất bản, các trung tâm nghiên cứu/đào tạo, hiệp hội ngành nghề. Cũng nhiều trường hợp các hiệp hội và trung tâm ủy quyền cho các nhà xuất bản uy tín ấn hành và phát hành tạp chí, vd. Hội Toán học Việt Nam ủy quyền xuất bản tạp chí Vietnam Journal of Mathematics cho nhà xuất bản Springer. Phần lớn các tạp chí trước khi xuất bản đều có quá trình đánh giá biên tập, bình duyệt độc lập và biên tập bản thảo.

Sách biên tập (có chủ biên và có bình duyệt): Sách biên tập thường có một (vài) chủ biên, và bao gồm các chương nội dung. Mỗi chương này có ý nghĩa gần như một bài nghiên cứu đóng góp. Tuy nhiên, đối với sách biên tập thì quyền của các chủ biên rất lớn, mặc dù vẫn trải qua 3 quá trình như trên, nhưng phần bình duyệt độc lập thường nhẹ hơn.

Sách chuyên khảo hẹp, sách giáo khoa hoặc đề tài nghiên cứu theo chương trình: Đây là các loại ấn phẩm thường có một số (ít) các tác giả, tập trung vào chủ đề rộng hay hẹp tùy theo loại. Thường sách chuyên khảo hẹp thì một nhóm chủ đề liên quan gần gũi, khá hẹp, và có số chương không lớn. Sách giáo khoa rất phổ biến, và thường phát triển theo thời gian, cập nhật những kiến thức mới định kỳ. Đề tài nghiên cứu hoàn toàn có thể phổ biến chính thức như những cuốn sách chuyên ngành hẹp nhờ những bộ dữ liệu và quá trình nghiên cứu mới nhất.

Sổ tay chuyên ngành và sách dẫn chiếu tham khảo: Sổ tay chuyên ngành hay nằm trong các xê-ri có tiếng của những nhà xuất bản mạnh, và được sử dụng cả bởi giới nghiên cứu lẫn các nhà chuyên môn thực hành trong xã hội, hay các đơn vị công nghiệp. Sách dẫn chiếu tham khảo lại đóng vai trò như một xương sống thông tin nhằm: a) Chỉ ra hệ thống tri thức đã có kèm theo xu hướng đang phát triển mới của lý thuyết; b) Tập hợp các công trình có giá trị đã được thử thách qua thời gian, hoặc những dấu ấn mới có tiềm năng mở rộng, phát triển lâu dài dựa trên đánh giá sâu về chuyên môn.

Kỷ yếu hội nghị khoa học, hội thảo và hội nghị chuyên đề quy mô nhỏ: Thường các nhà nghiên cứu cũng đóp góp vào các loại sinh hoạt khoa học nói trên, trong đó hội nghị khoa học lớn có uy tín thường có phản biện, mặc dù về mức độ gắt gao thì cơ bản không như các tạp chí hàn lâm. Các hội thảo và hội nghị chuyên đề thường do ban tổ chức xem xét. Các bản thảo và trình bày được đánh giá và đóng góp ý kiến tại chỗ. Với những bản thảo hứa hẹn có tương lai, thường sẽ lại trải qua quá trình bình duyệt để vào sách chuyên khảo, hoặc tạp chí hàn lâm, nhưng khi đó thì cơ bản đã vượt qua khâu thẩm định đầu vào biên tập (“vòng gửi xe đạp”).

Một số tạp chí ngành phổ thông, thậm chí báo, nhưng có uy tín cao: Một số tạp chí ngành phổ thông, không có bình duyệt, nhưng do mức độ khắt khe của công tác biên tập cũng được đánh giá rất cao, ví dụ Scientific American, The Economist, Financial Times hay The New York Times. Các nhà nghiên cứu cũng rất mong muốn đăng được trên các ấn phẩm này, mặc dù một trong những yêu cầu cơ bản là phải biên tập ngôn ngữ và lối trình bày để có thể lan tỏa tới số đông độc giả không nhất thiết am hiểu chuyên ngành.

8 loại bài viết nghiên cứu thường bắt gặp

Bài nghiên cứu có tính nguồn gốc: Bài nghiên cứu có tính nguồn gốc là đơn vị căn bản, và quan trọng bậc nhất của giới khoa học. Thông thường một bài báo có giả thiết và câu hỏi nghiên cứu độc lập, có rà soát tổng quan lý thuyết để đưa ra bối cảnh, có phương pháp (và phần nhiều có dữ liệu phù hợp), những kết quả thu được sau quá trình nghiên cứu/phân tích, đọc hiểu những kết quả đó, và thường kèm thêm thảo luận về những gợi mở, vấn đề liên quan, ngụ ý về tác dụng đối với nhận thức hay ứng dụng. Tùy theo ngành nghề mà các bài nghiên cứu gốc có thể từ 1500 tới 10000 từ. Một nghiên cứu gốc đòi hỏi nhiều công sức của các tác giả, qua nhiều công đoạn làm việc khác nhau. Các tạp chí Letters thường có các nghiên cứu gốc ngắn gọn, cũng như các ấn phẩm mạnh của Nature, Science, PNAS, JAMA… cũng có một bộ phận bài nghiên cứu gốc rất quan trọng là Letters. Đây là loại bài ngắn quanh 1500-2000 từ.

Bài khảo cứu và rà soát tổng quan lý thuyết: Bài khảo cứu và rà soát tổng quan lý thuyết cung cấp các quan sát tổng thể, toàn cảnh cơ sở lý thuyết hiện hữu của một lĩnh vực (thường là một bộ phận đủ lớn của một lĩnh vực). Loại bài này hay nhằm mục tiêu tìm kiếm một số vấn đề cụ thể hoặc khía cạnh đáng quan tâm, thông qua cơ sở lý thuyết đang tồn tại. Việc rà soát thường càng ít định kiến càng tốt, và mang nhãn quan cân bằng. Những người nghiên cứu ở giai đoạn đầu sự nghiệp rất cần loại bài khảo cứu tổng quan này vì tiết kiệm được thời gian đánh giá toàn cảnh và nhận ra một số khía cạnh cụ thể đáng chú ý, hoặc nhóm vấn đề hứa hẹn kết quả để theo đuổi. Thường các bài loại này khá dài, và chúng ta bắt gặp các tác giả mạnh đã có đóng góp kết quả nghiên cứu gốc mạnh đứng ra tiến hành rà soát tổng quan. Nói cách khác, người viết tổng quan ngành thường là các chuyên gia có công trạng. Cũng có loại bài tổng quan ngắn, tức là giới hạn trong lĩnh vực hẹp, hoặc chỉ kết quả mạnh nhất mới nhất, nhưng số này không nhiều.

Bài nghiên cứu tình huống: Nghiên cứu tình huống cũng là một loại bài phổ biến. Điểm khác biệt cơ bản là dựa trên quan sát của một thực thể có thật, tạo ra sự cân bằng thông tin giữa lý thuyết và công việc thực hành, với dữ liệu điển hình cho tình huống (có thể không lặp lại ở đâu cả). Điều khó khăn nhất với nghiên cứu tình huống là sự đòi hỏi kinh nghiệm sâu và rộng của người viết, vì có rất nhiều tình huống, nhưng loại có tính thuyết phục và sư phạm mẫu mực thì không phải lúc nào cũng gặp. Các ngành hay sử dụng tình huống là ngành quản trị và ngành y (bao gồm cả y xã hội). Bài nghiên cứu tình huống có thể mang lại cả giá trị kinh tế cho tác giả, nếu các chương trình giảng dạy mua bản quyền để sử dụng.

Bài quan sát kết quả đơn lẻ và/hoặc kết quả thành phần trong tổng thể lớn: Ngày nay, cũng lại có một xu hướng mới là công bố các kết quả đơn lẻ hay nhóm kết quả thành phần, trong một tổng thể nghiên cứu rộng lớn hơn. Đây là quá trình công bố nhanh để kết quả mới đến với cộng đồng mà không bị cản trở quá nhiều bởi quá trình biên tập giàu tính chuyên nghiệp, và đòi hỏi sự hoàn hảo của các chi tiết biên tập. Thường đây là loại bài ngắn, đi trực diện vào kết quả, hạn chế thông tin về lịch sử, bối cảnh, rà soát lý thuyết hay “câu chuyện” nguồn gốc hay ngụ ý chính sách của kết quả. Cơ bản là nhằm vào kết quả. Một tạp chí dạng như vậy là Matters (https://www.sciencematters.io/).

Nhóm bài quan điểm, ý kiến, đánh giá và trao đổi: Đây là nhóm loại bài phản ánh quan điểm và ý kiến chuyên gia. Thường đây là loại bài ngắn, thường <1500 từ, và có quá trình biên tập gọn gang hơn các loại bài nghiên cứu gốc hay tổng quan. Tuy nhiên, với các tạp chí chất lượng, cũng không hề dễ dàng để có thể được chấp nhận. Có một số tạp chí – nhất là các tạp chí uy tín rất mạnh – chỉ xem xét các bản thảo do chính ban biên tập yêu cầu một tác giả mà họ có cơ sở là chuyên gia đủ “thẩm quyền” để đánh giá. Loại bài trao đổi còn có thể dựa trên các phát hiện điểm yếu của một công bố trước đó, và trao đổi đó hoặc bác bỏ, hoặc chỉ ra điểm yếu, hoặc có thể bổ sung đáng kể vào kết quả, ở góc nhìn mà tác giả đang cho thấy những hạn chế. Bài trao đổi cũng thường rất ngắn, phổ biến 300-500 từ. Tuy vậy, giá trị của loại này cũng không thể xem thường, chẳng hạn với các tạp chí như các tạp chí của series Science, Nature hay PNAS, thường cũng chỉ các chuyên gia rất mạnh mới có bài trao đổi lên khuôn.

Bài luận: Một loại bài cũng hay thấy xuất hiện là luận (essay) dựa trên quan điểm và quan sát, đánh giá cá nhân của một (thường chỉ một) chuyên gia có uy tín về chuyên môn. Loại bài luận này có thể là một dự báo từ cảm nhận nghiên cứu, đúc rút kinh nghiệm cá nhân có ích cho cộng đồng, hoặc bày tỏ quan điểm ở quy mô đủ bao quát về một số vấn đề trọng tâm.

Bài bình sách: Bình sách thông thường là loại bài được ban biên tập gửi lời yêu cầu. Người được mời nếu nhận lời thường được gửi sách, và quy định một khoảng thời gian đáp ứng yêu cầu hoàn thành. Trên thực tế, có những cuốn sách gây sự chú ý cho cộng đồng, hoặc được đông đảo các nhà nghiên cứu sử dụng, được nhiều tạp chí bình từ nhiều góc độ khác nhau, bởi các chuyên từ nhiều lĩnh vực khác nhau. Bài bình sách rất có giá trị nhất là với các cuốn sách chuyên khảo hẹp, khi nhà nghiên cứu phải lựa chọn tài liệu chủ chốt cho công việc, hay sách về phương pháp, tuy tập trung vào một số chủ đề cụ thể, nhưng lại ảnh hưởng tới nhiều người sử dụng, dù là nghiên cứu hay ứng dụng.

Báo cáo nghiên cứu thuộc chương trình: Báo cáo thường có hình thức hơi khác so với cấu trúc IMRAD của các bài nghiên cứu tiêu chuẩn. Tuy nhiên, hoàn toàn có thể chứa đựng những nội dung hoàn toàn tương đương các nghiên cứu tiêu chuẩn. Nhiều báo cáo được cơ quan thụ lý công bố như một ấn phẩm nghiên cứu với ISBN và/hoặc ISSN riêng, thậm chí có thể được chỉ mục hóa trong các CSDL khoa học. Tuy nhiên, phần nhiều báo cáo tốt thường được chuẩn mực hóa, biên tập lại để trở thành một trong các loại bài gốc hoặc tổng quan chất lượng, đặc biệt là các báo về các chương trình nghiên cứu có tính mới cao về dữ liệu hay vấn đề có tầm quan trọng rõ rệt.


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (0):