CSDL NVSS: tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

Lược sử ly kỳ của hai cụ tổ tạp chí khoa học: Journal des Sçavans và Philosophical Transactions

SSHPA (11-04-2018) – Tác giả David Banks công bố tiểu luận Thoughts on Publishing the Research Article over the Centuries trên tạp chí Publications ngày 08-03-2018. Bài tiểu luận bàn về sự hình thành và phát triển của hệ thống công bố bài báo khoa học với các loại bài, tạp chí, ngôn ngữ khoa học hay phản biện vốn đã quen thuộc trong hiện tại.

I. Hai tạp chí khoa học đầu tiên trên thế giới:

Năm 1665 đánh dấu sự ra đời hai tạp chí hàn lâm tại Pháp với Journal des Sçavans (tham khảo: http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb343488023/date) và tại Anh với Philosophical Transactions. Nếu như trước đây, giới hàn lâm khoa học thường thuộc tầng lớp quý tộc và tách biệt so với dân chúng thì hai tạp chí này ra đời chính là bước đầu tiên để phổ biến các kiến thức mới.

Tuy nhiên, hai tạp chí này lại có sự khác biệt rõ rệt về cách thức hoạt động. Tạp chí Journal des Sçavans ra mắt số đầu tiên ngày 05-01-1665, dưới bàn tay đạo điễn của Colbert – bộ trưởng thứ nhất của Hoàng đế Louis XIV và vị trí biên tập do Denis de Sallo nắm giữ. Ngài Colbert này cho rằng các kiến thức khoa học cực kì hữu ích nhưng nếu không kiểm soát sẽ lại nguy hiểm Hoàng đế Pháp, vì thế tạp chí ông ấp ủ được chính phủ cho phép và hậu thuẫn nhiều bề. Với các điều kiện đó, Journal des Sçavans bao trùm gần như mọi ngành khoa học hàn lâm thời đó và các bài phê bình sách chiếm phần lớn.

Trong khi đó, Philosophical Transactions là sản phẩm của Henry Oldenburg, mặc dù được cấp phép của Hội Hoàng Gia (Royal Society) danh tiếng nhưng lại hoàn toàn là sản phẩm tư nhân với toàn quyền tự chủ về tài chính cũng như biên tập. Ấn phẩm này ra mắt số đầu tiên chỉ hai tháng sau khi Journal des Sçavans khởi sự vào 06-03-1665, và tạp chí của Pháp chính là động lực lớn để Oldenburg thuyết phục Viện hàn lâm KH Anh Royal Society. Là một sản phẩm tư nhân nên Philosophical Transactions chỉ tập trung vào khoa học và công nghệ, không động chạm đến các ngành nhạy cảm thời đó như luật hay thần học. Oldenburg chủ trương bán thông tin khoa học lấy tiền tự nuôi.

II. Nghề nghiên cứu thời sơ khai và câu chuyện công bố hay là chết

Ngày nay, nghề nghiên cứu có tính chuyện nghiệp khá cao và các tiêu chí về sản lượng cũng như chất lượng là ở mức cực kỳ nghiêm ngặt. Tuy nhiên, trong thời kỳ sơ khai tại Anh thì công việc nghiên cứu khoa học là hoạt động giải trí thư giãn của các quý ông. Hội Hoàng Gia mặc dù là nơi giao lưu của các nhà khoa học lớn nhưng hoàn toàn không có hỗ trợ từ Hoàng Gia, vì thế, động lực lớn nhất của việc làm khoa học là khát khao khai phá và đạt đến đỉnh cao của tri thức bên cạnh sự công nhận và danh tiếng trong giới trí thức. Các trường đại học khi đó cũng tách biệt với giới nghiên cứu khi phần lớn họ chỉ dạy lại các kiến thức đã chạm ngưỡng trong một bối cảnh mới hơn.

Cũng như tạp chí Journal des Sçavans được Hoàng gia Pháp hỗ trợ thì giới khoa học ở Pháp cũng là nơi đầu tiên có các nhà khoa học chuyên nghiệp như định nghĩa hiện nay. Thành viên của Académie Royale des Sciences – thành lập năm 1666 – được trả lương và có nhiệm vụ cố vấn chính sách khoa học cho chính phủ. Tuy nhiên, dấu ấn cá nhân này hoàn toàn không có ở thời kì này khi các công bố của Académie trên tạp chí lại ẩn danh, vì đây là tạp chí phục vụ cho việc gia tăng danh tiếng cho Hoàng Đế. Các nhà khoa học tìm kiếm danh tiếng cá nhân thì thường đăng trên hai tạp chí nêu trên.

Tuy nhiên trái với hội chứng “công bố hay là chết” (Publish or Perish) của giới khoa học hiện nay, công bố không phải là mục tiêu chính của các nhà khoa học thế kỉ 17 đến thế kỉ 19. Đầu tiên phải kể đến là một số thành viên của Viện Hàn Lâm khoa học Royal Society thời kì đầu dựa vào khả năng tài chính. Tiếp theo đó là hệ thống khoa học chưa thực sự phát triển nên không có quá nhiều áp lực về công bố. Tác giả lấy ví dụ cuốn Opstick của Newton từ thai nghén đến xuất bản là 32 năm hay cuốn The Origin of Species của Darwin bắt đầu viết năm 1836 và phải đợi đến 1859 mới được công bố.

Cuối cùng là hệ thống phản biện như ta biết ngày nay chỉ thực sự phát triển rộng rãi sau khi Nature áp dụng nó còn ở hai tạp chí đầu tiên, các bài được lựa chọn hoàn toàn theo ý kiến của ban biên tập. Mãi đến năm 1752 thì Philosophical Transactions mới có một hội đồng đánh giá và đến năm 1832 thì mới có sự tham gia của các phản biện bên ngoài. Với Journal des Sçavans thì một hệ thống tương tự peer-review xuất hiện từ 1699.

III. Khác biệt ngôn ngữ và văn hóa

Sự phát triển vũ bão của tiếng Anh trong thời đại ngày nay đã đặt vào ngôn ngữ này lên một vị trí trang trọng. Nhưng từ 1910 đến giữa thập niên 1920 thì tiếng Đức mới có tiếng nói lớn hơn trong khoa học. Tiếng Anh chỉ thực sự bùng nổ từ những năm 1970 và đến năm 2005 thì có đến 90% các công bố là bằng tiếng Anh. Điều này dẫn đến việc các nhà nghiên cứu không thuộc hệ nói tiếng Anh cần phải nắm vững các quy luật của ngôn ngữ.

Tiếng Anh trong nghiên cứu khoa học không chỉ là ngôn ngữ mà còn gắn liền với tư duy khoa học thực nghiệm của người Anh. Cách làm khoa học thực nghiệm này được Royal Society phát triển như cách để thoát khỏi ảnh hưởng của phương pháp quy nạp của Descartes. Nếu như phương pháp Descartes là phát triển lý thuyết để thử nghiệm với các chất liệu sẵn có thì cách làm thực nghiệm là làm thí nghiệm để từ đó phát triển lý thuyết. Vì thế vào cuối thế kỉ 17, giới khoa học Anh và Pháp phát triển khá khác nhau và dù sau này đã hòa nhập hơn nhưng vẫn có độ vênh nhất định.

IV. Vĩ thanh

Hiểu thêm về lịch sử của các ấn phẩm, ngôn ngữ học thuật từ tiêu đề, cấu trúc cho đến một đoạn hay một mục chính là cách để chúng ta có động lực để công bố một tác phẩm để đời.

*Thông tin thư viện (Chuẩn APA):

Banks, D. (2018). Thoughts on publishing the research article over the centuries. Publications6(1), 10, DOI: 10.3390/publications6010010.


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (4):

  • Trả lời Manh Toan (4/20/2018 4:26 PM): Mình nghĩ trong môi trường toàn cầu hiện tại thì rào cản về mặt văn hóa như trong bài đề cập cũng không còn nhiều khi các phương pháp nghiên cứu được chuẩn hóa và phổ cập rộng rãi
  • Trả lời Thai Le (4/19/2018 11:52 AM): Phương pháp nghiên cứu khoa học thực nghiệm và quy nạp còn có độ phổ biến khác nhau dựa vào lĩnh vực nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu thường được phản ánh qua câu hỏi trọng tâm của công trình nghiên cứu (research question).
  • Trả lời HMT (4/12/2018 4:07 PM): "Ngài Colbert này cho rằng các kiến thức khoa học cực kì hữu ích nhưng nếu không kiểm soát sẽ lại nguy hiểm Hoàng đế Pháp" - và chiều dài lịch sử đã chứng minh nhận định này !
  • Trả lời TH (4/11/2018 5:42 PM): Những tri thức quý giá. Rất cảm ơn.