CSDL NVSS: tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

Hệ thống công bố khoa học: các nhà xuất bản và tạp chí khoa học

SSHPA (13-04-2018) – Khoa học không chỉ là câu chuyện của các nhà khoa học, các thí nghiệm hay phát kiến mà nó là cả một hệ thống sâu rộng và chuyện nghiệp. Trong khuôn khổ bài viết này xin được giới thiệu sâu về các tạp chí và hệ thống xuất bản trong khoa học.

I. Nhà xuất bản

Hai tạp chí khoa học đầu tiên trong lịch sử là sản phẩm của các tổ chức khoa học thì ngày nay, các tạp chí khoa học, sách hay kỉ yếu hội nghị lớn đều được các nhà xuất bản mạnh bao thầu. Các tạp chí của hiệp hội khoa học cũng phần lớn được ủy quyền xuất bản cho các ông lớn này. Các cái tên quen mặt và nổi tiếng nhất có thể kể đến Elsevier, Springer, Wiley hay Taylor & Francis.

Cũng giống như các ngành khác, các nhà xuất bản lớn sở hữu không chỉ các tạp chí mạnh của các ngành mà còn các CSDL khoa học hay nhà xuất bản con. Elsevier đến từ Hà Lan sở hữu hệ thống tạp chí y khoa lâu đời The Lancet với hệ số tác động Journal Impact Factor lên đến 48, hàng loạt tạp chí lừng danh của Cell Press, hàng ngàn tạp chí có JIF mạnh và lâu đời. Gần đây nhất là Elsevier tiếp tục củng cố sức mạnh với CSDL nổi tiếng Scopus. Taylor & Francis là chủ của nhà xuất bản lớn nhất trong ngành KHXH&NV: Routlegde. Springer Nature là kết quả của thương vụ sát nhập năm 2015 giữa 4 công ty lớn là  Springer, Nature, Palgrave Macmillan và Macmillan Education. Tập đoàn này sở hữu hơn 3000 tạp chí khác nhau, đặc biệt là tạp chí đa ngành Nature và các tạp chí con của nó với phần lớn có Journal Impact Factor là trên 10.

Bên cạnh các ông lớn trong ngành thì có một số hiệp hội cũng xuất bản các tạp chí mạnh của riêng mình như United States National Academy of Sciences với Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America (PNAS) có Journal Impact Factor 9.661 hay Public Library of Science với PLoS ONE. Tuy nhiên, các trường hợp này khá ít ỏi và các tạp chí mới đều cần sức mạnh của các nhà xuất bản lớn để có chỗ đứng cho mình, ví dụ như Vietnam Journal of Mathematics hay Acta Mathematica Vietnamica đều được được xuất bản bởi Springer.

Một số trường đại học lớn cũng có nhà xuất bản của riêng mình như Oxford University Press và Cambridge University Press – hai nhà xuất bản đại học lâu đời nhất, hay University of Chicago Press – nhà xuất bản đại học lớn nhất tại Mỹ. Các nhà xuất bản đại học này thường tập trung phát triển một số chuyên ngành hay ngành hẹp nhất định như triết học, nhân chủng học và thẩm mỹ, lịch sử lao động hay thần học Công giáo.

II. Các tạp chí khoa học

SSHPA đã giới thiệu một số bài về các loại xuất bản phẩm hay câu chuyện lịch sử về khởi điểm của các loại tạp chí thì tại đây chúng tôi xin tập trung giới thiệu về loại xuất bản phẩm quan trọng nhất: các tạp chí.

Các tạp chí khoa học theo Henry Oldenburg thì không chỉ truyền bá kiến thức mà còn phải là nơi phát triển tri thức của nhân loại. Vì thế, để đăng bài trên các tạp chí khoa học là cả 1 quá trình nhiều bước, gian này và thử thách.

Mục đích, phạm vi của các tạp chí có thể khác nhau nhưng các tạp chí khoa học đều có một số đặc điểm chung sau: (1) là các tạp chí có phản biện, (2) các bài đăng phần lớn là các nghiên cứu, bài tổng quan hay phê bình sách.

Bên cạnh đó, các tạp chí khoa học đều được đảm bảo chất lượng bởi các nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và đặc biệt là hệ thống Indexing, hệ số tác động (Chúng tôi sẽ bàn về hệ thống này trong một bài gần nhất).

Các tạp chí khoa học truyền thống thường là đóng, nghĩa là các bài báo được công bố phải trả tiền để đọc, bản thảo nộp lên không công bố, quá trình phản biện đều là sau hậu trường. Tuy nhiên, với sự xuất hiện của Internet thì phong trào open-access bắt đầu được nhen nhóm và thúc đẩy mạnh mẽ. Có thể kể đến hệ thống tạp chí mở mới mà tiên phong là BioMed Central từ năm 1998, tuy nhiên hệ thống này đã được Springer mua lại năm 2008. Hầu hết các tạp chí của BMC đều có Journal Impact Factor (JIF) rất cao.

Phong trào được tiếp tục bởi PLoS, với một loạt tạp chí rất mạnh, JIF và CiteScore rất cao, và đặc biệt là mega-journal nổi tiếng nhất, PLoS ONE (ngày nay đang bị thách thức bởi tạp chí Scientific Reports của Nature). Tiếp theo, là sự xuất hiện và trỗi dậy về uy tín và ảnh hưởng của hệ thống hiện đại hơn MDPI, với hàng loạt tạp chí có JIF và CiteScore cao và tới 60% số tạp chí đã indexed trong ISI WoS và/hoặc Scopus, PubMed –– mặc dù tính trên số lượng, thì số tạp chí của MDPI vẫn ít hơn nhiều so với Elsevier, Springer, SAGE, Taylor & Francis, Wiley, InderScience –– như là lời khẳng định cho làn sóng open-access.

Bên cạnh các tạp chí và hệ thống mở bán phần, tạp chí F1000Research là tạp chí tiên phong về cơ chế mở hoàn toàn: phản biện, bản thảo, dữ liệu. Tạp chí này được tài trợ bởi quỹ Bill & Melida Gates và Wellcome Trust, và sử dụng làm hệ thống xuất bản các nghiên cứu thuộc chương trình khoa học của hai quỹ thiện nguyện khổng lồ này. Khi các bản thảo được nộp lên sẽ được ban biên tập kiểm tra đạt chuẩn trong vòng thời gian ngắn nhất có thể, và sẽ được công bố. Sau đó, một số chuyên gia sẽ được mời phản biện và mọi thông tin về phản biện và báo cáo của họ sẽ được công bố bên cạnh bản thảo cùng với trả lời của tác giả và bình luận của độc giả. Các bài báo được phản biện đồng ý sẽ nhận được 2 APPROVE (dấu tick) hoặc 1 APPROVE và 2 APPROVE with reservation (dấu ?) và sẽ được chỉ mục hóa trong các CSDL khoa học như Scopus và NIH/PubMed/PMC full-text.

Cũng phải nói thêm rằng open-access không chỉ là câu chuyện riêng của giới khoa học mà từ năm 2006, Ủy ban Châu Âu EC đã có những văn bản, tuyên ngôn về đảm bảo tính mở trong khoa học. Ủy ban ERC tiến tới quy định có tính chất pháp lý: Tất cả các nghiên cứu khoa học do ERC tài trợ bắt buộc phải công bố mở, kèm theo dữ liệu và code máy tính, để phục vụ lợi ích của khoa học nói riêng và xã hội nói chung.

III. Vĩ thanh

Hệ thống công bố khoa học là một mô hình phức tạp cần thiết để đảm bảo một mục tiêu duy nhất: sức mạnh của tri thức nhân loại. Bên cạnh các tạp chí và nhà xuất bản thì còn nhiều yếu tố khác cấu thành nên hệ thống công bố khoa học, và chúng tôi sẽ cố gắng để giới thiệu với quý vị trong thời gian tới.


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (1):