CSDL NVSS: tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

Vài điều cần biết về Publons dành cho các nhà nghiên cứu KHXH&NV

SSHPA (16-04-2018) – Publons là tên gọi của một hệ thống mới, do Andrew Preston và Daniel Johnston sáng lập, bắt đầu vận hành từ giữa năm 2013. Publons có vai trò ngày càng quan trọng đối với thế giới xuất bản hàn lâm. Trong bài này SSHPA Admin sẽ trình bày lý do, và cung cấp thêm vài điều cần biết.

Ý tưởng

Preston và Johnston đưa ra ý tưởng tuyệt đẹp về Publons dựa trên một thực tế về vai trò ngày càng quan trọng của quá trình phản biện (hay bình duyệt/bình xét) các bản thảo khoa học. Như ta đã biết, phản biện là phần quan trọng bậc nhất của toàn bộ chu trình biên tập hàn lâm, đưa một bản thảo từ giai đoạn sơ khai tới thế giới văn bản hàn lâm chính thức (literature) và đưa ra công chúng (xem bài 8 giai đoạn công bố trên SSHPA). Tuy vậy, cơ sở dữ liệu của các cây bút phản biện rất phân tán, công việc anh hùng thầm lặng của họ hầu như không được ghi nhận ngoại trừ vài dòng của tạp chí thi thoảng cảm ơn khi tổng kết năm, thêm nữa hoạt động khoa học quan trọng bậc nhất này hầu như không được tính vào thành tựu của nhà nghiên cứu.

Publons ra đời để giải quyết chuyện này. Hệ thống sẽ kết nối các hồ sơ các tay bút, liên kết dữ liệu bài vở đã được xử lý, mang thông tin đó chảy thông suốt tới các nhà xuất bản và ban biên tập, tạo nên nguồn lực chuyên gia để bình xét bản thảo, cung cấp dữ liệu để có thống kê về năng suất lao động cũng như mức đóng góp trung bình, tạo ra các giải thưởng vinh danh cây bút bình duyệt chất lượng và năng suất, v.v..

Ý tưởng và phương pháp triển khai xuất sắc đã đưa việc bình duyệt bài thực sự trở nên cuốn hút, kết nối được 4 nhóm quan trọng: Nhà xuất bản - Chủ bút - Người bình duyệt - Các tổ chức khoa học. Trong đó, ta không nhắc đến người bình duyệt vì họ cũng chính là các tác giả! Đây là điều kỳ diệu.

Thành tựu

Chưa đầy 2 năm sau khi khởi sự, tới giữa 2015, đã có 38.000 hồ sơ tay bút bình duyệt chính thức ghi nhận trong CSDL Publons, qua 110.000 bản ghi chính thức của các báo cáo bình duyệt, cho 7.800 tạp chí hàn lâm! Một con số khổng lồ cho thấy hệ thống Publons hoạt động hiệu quả thế nào và thế giới khoa học toàn cầu hào hứng với ý tưởng xuất sắc này ra sao.

Nhưng bây giờ, đó là con số bé. Tính đến cuối 2017, Publons đã kết nối 340.000 tay bút bình duyệt (peer-reviewers) với 1,8 triệu bản ghi được xác minh (qua báo cáo bình duyệt đã nộp) và hơn 25.000 tạp chí hàn lâm có đăng ký chính thức với hệ thống. Những con số tự nó nói lên tất cả.

Thành công của Publons dẫn đến việc Clarivate Analytics, hãng dữ liệu hàn lâm đã từng mua lại toàn bộ ISI Web of Science của Thomson Reuters, cũng mua lại hệ thống Publons (Nature News 1-7-2017) và tích hợp vào dữ liệu của họ, tạo nên một khối lượng thông tin hàn lâm khổng lồ, ngày càng kết nối sâu và mạnh, đa dạng. Số tiền mua lại Publons lên tới hàng chục triệu đôla, nhưng vẫn là rất bé so với số tiền Clarivate bỏ ra mua lại Web of Science từ Thomson Reuters, 3.55 tỷ đôla (NBR 14-6-2017)

Vậy nhà nghiên cứu tham gia Publons được gì?

Thứ nhất, hồ sơ đóng góp công sức minh bạch. Từng bản ghi được lưu lại và trở thành một phần của hồ sơ khoa học càng ngày càng được đánh giá cao, thậm chí với nhiều trường đại học văn minh là một phần hồ sơ đánh giá tiêu chuẩn tenure.

Thứ hai, họ trở thành một phần của CSDL và người càng chăm chỉ, chất lượng, càng có cơ hội để được các tạp chí mạnh mời bình duyệt các bản thảo trong tương lai. Thử tưởng tượng một ngày nào đó, bạn được một tạp chí của JAMA, Nature, hay Science mời bình duyệt. Tự cái tên người mời đã nói lên tất cả, thay cho ngàn lời!

Thứ ba, có cơ hội để nhìn vào dữ liệu mà thấy được mức độ đóng góp của mình trong hệ thống chung, hoặc hẹp hơn trong quốc gia. Đồng thời cũng thấy đóng góp của đơn vị mình trong tổng thể các đơn vị của một quốc gia. Đây cũng là một phần uy tín trong hợp tác quốc tế trong tương lai, một khi CSDL Publons ngày càng tỏ rõ tính năng tác dụng với hệ thống khoa học.

Vậy nhà nghiên cứu mất mát gì khi tham gia Publons?

Thứ nhất, mất công đăng ký. Nhưng cái này chỉ vài phút, bằng cách vào trang web: https://publons.com

Thứ hai, mất công nhập dữ liệu các bài mình đã review và giữ lại các thư tín với ban biên tập để đối chiếu khi cần. Việc này khá nhanh, vì hệ thống của Publons qua kinh nghiệm của Admin rất tốt, và thuận tiện. Bây giờ còn dễ hơn nữa, vì các nhà xuất bản và tạp chí lớn đã thông kênh dữ liệu từ Clarivate Analytics sang Publons, do đó chỉ đơn giản forward email của tạp chí gửi peer-reviewers sang địa chỉ reviews@publons.com là họ cơ bản có thể tự động hoàn thành phần còn lại.

Thứ ba, mất chút riêng tư, vì các tạp chí sẽ liên lạc bạn qua CSDL để mời bình duyệt. Nhưng cái mất này đôi khi là cái được khác.

Hiện nay, Việt Nam đã có 147 nhà nghiên cứu đăng ký hồ sơ với CSDL Publons, trong đó 86 đã có điểm đóng góp (họ gọi là merit) cho công việc bình xét và biên tập. Con số này dĩ nhiên là rất nhỏ so với tiềm năng khoa học của Việt Nam, một quốc gia 96 triệu dân và hơn 400 trường đại học cao đẳng. Hy vọng rằng, sau đây sẽ có nhiều tay bút bình duyệt hàn lâm của Việt Nam nói chung, và KHXH&NV Việt Nam nói riêng tham gia. Điều này sẽ giúp thay đổi thứ hạng 78 của Việt Nam hiện nay trong toàn bộ hệ thống.

Publons còn nhiều thông tin và tính năng hay mà chỉ cần nửa giờ đăng ký và loay hoay với hệ thống sẽ nhanh chóng nhận ra và khai thác.

Trên đây là vài thông tin bổ ích về Publons. Riêng về lịch sử ra đời và câu chuyện hay phía sau, có thể đọc bài trả lời phỏng vấn có tiêu đề "Peer review incentives: a simple idea to encourage fast and effective peer review" của Daniel Johnston (đồng sáng lập Publons) đăng tải trên tạp chí chuyên công tác biên tập và xuất bản hàn lâm European Science Editing 2015; 41(3):70-71. http://europeanscienceediting.eu/wp-content/uploads/2016/05/41-3-essay_johnston.pdf


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (0):