CSDL NVSS: 657 tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

Động thái từ nhà xuất bản và tương lai của khoa học mở

SSHPA (20-07-2018) – Các quốc gia Châu Âu đang ngày một cứng rắn hơn trong chiến dịch kêu gọi công bố mở, truy cập mở. Lời kêu gọi open-access vào năm 2020 của Ủy ban Châu Âu (EC) đã được ủng hộ nhiệt liệt từ các quốc gia, mà điển hình là Thụy Điển và Đức là hai cái tên tiên phong với các thắng lợi liên tiếp trên bàn đàm phán.

Mặc dù vậy, chiến dịch cũng vấp phải không ít trở ngại từ phía nhà xuất bản khi Elsevier gần đây đã chặn truy cập của các nhà khoa học Đức và Thụy Điển khi các cuộc đàm phán về hợp đồng mới giữa hai bên gặp vấn đề về giá cho thỏa thuận dạng “read and publish” (Đọc và công bố).

Trước đây, việc thỏa thuận đăng kí với nhà xuất bản chỉ bao gồm quyền đọc và truy cập các tạp chí trả tiền thì với dạng hợp đồng mới này, ở mức giá đăng kí bình thường sẽ bao gồm cả điều khoản về công bố mở. Bước đi này đã đạt được nhiều đồng thuận giữa các liên minh đàm phán tại Áo, Hà Lan, Anh Quốc, Thụy Điển hay Phần Lan với các nhà xuất bản lớn như Wiley, Springer Nature hay Taylor & Francis. Tháng 6 vừa qua, Massachusetts Institute of Technology cũng tiếp bước và trở thành trường đại học đầu tiên tại Mỹ tham gia vào chiến dịch. Tuy vậy, chặng đường cho đến khi giới xuất bản mở hoàn toàn vẫn sẽ phải trải qua đấu tranh gay gắt khi Elsevier đã bắt đầu phản công.

Dường như Elsevier rất thích đóng vai phản diện. Năm 2012, hơn 4,800 nhà nghiên cứu đã tẩy chay Elsevier sau sự khởi xướng của nhà toán học Timothy Gowers. Cuối tháng 6 vừa qua, Jon Tennant trên The Guardian đã chỉ trích Elsevier nặng nề sau khi nhà xuất bản này sẽ được quyền giám sát tiến trình Khoa học mở tại Châu Âu bất chấp lí lịch chống lại truy cập mở, công bố mở của mình. Đại diện của Elsevier, phát biểu trên Nature năm 2013, thì tranh luận hệ thống xuất bản thu phí hiện tại giúp các nhà xuất bản mang đến nhiều giá trị như: sự tuyển chọn gắt gao hay đội ngũ biên tập, phản biện chất lượng, mà có thể sẽ bị bỏ qua nếu hệ thống xuất bản mới được vận hành.

Hiện nay, phí xuất bản của một bài nghiên cứu hiện nay có thể lên đến khoảng $40,000 nếu là một tạp chí hàng đầu như Nature hay Science. Điều này xuất phát từ các chức năng phức tạp của việc xuất bản mà tạp chí đảm nhận như: tìm bình duyệt, đánh giá chất lượng bình duyệt, hiệu đính, xếp chữ điện tử, chuyển đổi định dạng, công bố bản in và bản online v.v… Bên cạnh đó, nhiều tạp chí cũng phải chi trả cho đội ngũ nhân viên toàn thời gian, các mục ngoài nghiên cứu như tin tức, hay các hoạt động của Hiệp hội “mẹ” (Ví dụ như tạp chí Science và American Association for the Advancement of Science). Chính vì thế mà nhiều nhà xuất bản gặp khó khăn khi chuyển đổi từ thu phí sang open-access khi các phụ phí do cơ cấu chưa thể cắt giảm.

Động thái quyết liệt của giới khoa học cũng như chính sách khoa học về vấn đề open-access như tại Châu Âu bắt buộc khiến các nhà xuất bản phải đánh giá lại hình thức xuất bản cũ. Bên cạnh đó, thành công của hàng loạt các tạp chí mở hoàn toàn như PLoS ONE, các tạp chí của MDPI hay F1000 cũng góp phần khẳng định tính hiệu quả của open-access. Đối với các nền khoa học đang phát triển, open-access chính là cứu cánh quan trọng để các nhà khoa học đến từ các quốc gia này có thể đấu chọi với các nền khoa học mạnh mẽ hơn.

Hiện tại, việc Elsevier cắt truy cập tại Đức và Thụy Điển sẽ là một trò chơi cân não giữa hai bên và chắc chắn bên nhượng bộ sẽ gặp khó khăn khi trở lại bàn đàm phán. Chắc chắn, kết quả của cuộc thương thảo công khai giữa Đức và Elsevier sẽ tạo ra một tiền lệ quan trọng cho giới học thuật và xuất bản học thuật. Chúng ta hãy nín thở chờ đợi kết cục của bộ phim bom tấn này !


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (1):

  • Trả lời Admin: Cập nhật mới, đầu tháng 10, "kiến trúc sư" chương trình Plan S sang Mỹ để bàn với các lãnh đạo khoa học, các quỹ về việc cùng thực hiện chương trình nói trên. Bài của Nature News: Architect of bold European open-access plan heads to Washington to garner US support. Đọc ở đường dẫn URL: https://www.nature.com/articles/d41586-018-06936-7