CSDL NVSS: tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

Nature, Science, PNAS - Tại sao là họ?

SSHPA (22-09-2018) - Trong thế giới khoa học, việc xuất bản thành công trên các tạp chí lừng lẫy là mơ ước của các nhà nghiên cứu. Kết quả đó dẫn đến nhiều thứ lợi ích vật chất và tinh thần. Điều này rất hiển nhiên. Đó là vì các trường đại học, trung tâm nghiên cứu, cơ quan phụ trách nghiên cứu các chính phủ, các tổ chức quốc tế, các tổ chức giải thưởng, v.v.. luôn nhìn vào danh sách các ấn phẩm ở đỉnh cao để trao gửi danh dự cho các nhà khoa học.

Những danh dự ấy bao gồm cả vật chất (tiền thưởng, quỹ nghiên cứu khoa học, chế độ đãi ngộ lương thưởng, điều kiện vật chất cho nghiên cứu và các phòng lab, thiết bị, lương nghiên cứu sinh trong nhóm, v.v..) và tinh thần: sự tôn trọng của đồng nghiệp, các vị trí đánh giá thế hệ kế tiếp, tác phẩm được đặt ở vị trí trung tâm của ngành.

Những điều này không xa lạ, nhưng đáng nói là tới một lúc nào đó vật chất và tinh thần sinh ra lẫn nhau ở một chu kỳ tiếp theo. Vật chất tạo ra sinh lực để tiếp tục sản xuất, và tinh thần (như số lượng trích dẫn) lại sinh ra ảnh hưởng để được "grant" (vật chất) ở chu kỳ tiếp theo nữa. Nó tạo ra hiệu ứng mà ta gọi là nước chảy chỗ trũng. Lấy một ví dụ đơn giản nhất. Khi trích dẫn tài liệu, tác giả cùng một chủ đề, hay kết quả gần gần nhau về ý nghĩa, tài liệu trên ấn phẩm đỉnh cao sẽ được "ưu tiên". Đây là một trò chơi tâm lý mà người trích dẫn không muốn bị "thua". Điều gì xảy ra nếu ta trích dẫn một tác phẩm trên tạp chí hạng loàng xoàng, sau đó ban biên tập hay người phản biện hỏi: "Tại sao có công trình phù hợp, trên ấn phẩm đáng tin cậy bậc nhất kia, mà lại không biết đường sử dụng?" Nói chung, không ai muốn rơi vào tình cảnh đó, trong khi hoàn toàn có khả năng tránh. Cứ thế, công bố nổi tiếng được nhiều trích dẫn, và vì thế tạp chí lại càng thu hút nhiều bản thảo tốt nhất cạnh tranh công bố, một vòng xoáy mãi không thể dừng.

Còn nhiều lý do tương tự để những tạp chí đầu bảng như Nature, Science, PNAS được giới khoa học xem như bảng vàng để phấn đấu. Nhưng những lợi ích gần như nghiễm nhiên vừa nêu ở trên, thì 3 ấn phẩm này cơ bản đảm bảo nhà nghiên cứu đăng ở đó sẽ có được, hoặc có cơ hội rất cao để thắng trong các cuộc cạnh tranh tưởng như bất phân thắng bại (xem bài viết lý thú: Science publishing: The golden club).

Thêm một điều nữa, muốn tin hay không thì đây là sự thật: các nhà nghiên cứu, nhất là người càng trưởng thành và nhiều tuổi, thì càng mong muốn công bố ở những nơi khó đăng. Giải thích điều này không khó, nhưng có một cách dễ hiểu: Bản thân nghề nghiên cứu có bản chất là vượt qua thử thách. Càng khó người ta càng thích. Rõ ràng, Nature, Science, PNAS cung cấp đủ độ khó này. Với tỷ lệ chấp thuận khoảng 5-7%, việc đăng được rất khó khăn. Thứ nhất, bản thân con số thành công rất thấp, tự nó đã nói lên. Thứ hai, 93% bản thảo không thành công kia là ai? Không khó để thấy, họ phần đông cũng là những nhân vật "số má", và đủ khả năng đối diện với xác suất không thành công rất cao mới nộp bài vào đây. Và thứ ba, điều này rất đáng nói: đừng để con số 7% đánh lừa bạn. Vì bản chất thống kê phân bố của lượng thành công rất "méo mó". 7% đó chả chia đều cho xã hội đâu, những winner sẽ vẫn tiếp tục thành công, vì họ có đủ thứ nguồn lực trong tay, số tay chơi mới rất ít thôi. Nếu đo đạc cho cẩn thận, tỷ lệ thành công tay mới có khi chỉ cỡ 1%, và tính kỹ hơn chút nữa, số mới đó đâu đó lại liên kết với số thành công đã quen mặt thuộc tên, cho nên số mới thật sự có khi chỉ cỡ <0.5%.

Điều này dẫn đến sau NatureScience thì toàn bộ series các tạp chí song sinh của họ cũng vô cùng khó khăn. Tra cứu Journal Citation Reports 2018 (pdf) và Scopus 2018 (online) cũng sẽ thấy chúng đều là những ấn phẩm thừa hưởng "gien" có các thuộc tính cơ bản: 1) Impact Factor cao; 2) Khó đăng; và 3) Thời gian xét duyệt rất lâu, qua nhiều vòng phản biện, và vượt qua một vòng không đảm bảo sẽ thắng lợi tiếp ở vòng sau, một kiểu tính chất Markov. Đây cũng là bộ gien đặc trưng của họ.

Ta chỉ cần mượn Google để search (bằng tiếng Anh): "làm sao để công bố trên Nature, Science, PNAS" hoặc "đăng bài trên Nature, Science khó đến mức nào"... thì sẽ ra hàng ngàn series thảo luận khoa học vô cùng thú vị. Liếc qua vài thread nổi bật nhất thì sẽ gặp các lời khuyên sau đây:

- Không cần thiết cứ phải vào đó thì mới thành công.

- Có nhiều tạp chí chuyên ngành rất tốt, không thua kém gì mấy cái này.

- Cũng có những bài trên đó dở ẹc, và thậm chí bị rút bài sau khi đăng.

- Đám "ông lớn" này tạo ra sự bất công và hủy hoại khoa học do đề cao quá đáng thứ nghiên cứu tinh hoa, tốn kém và không công bằng.

- Đang có sự cạnh tranh và thời của họ sắp hết rồi.

Tất cả những lập luận và lời khuyên này đọc xong chỉ khiến cho độc giả có câu hỏi ngày càng lớn hơn, gay gắt hơn: "Làm sao, ta phải làm sao..."

Thực ra, trong giao tiếp với các tác giả nộp bài, họ luôn rất lịch sự, nền nếp. Họ luôn bắt đầu thư bằng: Cảm ơn bạn đã rất kiên nhẫn. Thực ra thì làm gì còn lựa chọn nào khác ngoài kiên nhẫn! Khi từ chối bài của bạn, họ cũng rất lịch sự: Bài của bạn bị rejected chưa hẳn đã vì vấn đề chất lượng, mà cơ bản vì chúng tôi luôn có nhiều bản thảo rất xuất sắc, và ở tầm vóc toàn cầu. Nhưng những lời này không giúp khuây khỏa sự thật là bản thảo của ta đã ở "ngoài đê" ngay khi đọc những lời đường mật. Họ luôn động viên rằng bài tiếp theo của chúng ta sẽ được chào đón nhiệt liệt. Khi rejected, lời này ngày càng buồn hơn, vì bao tâm huyết đã đặt cả vào đây. Biết ngày nào mới gặp lại nhau?

Dưới đây, xin cung cấp vài dữ liệu tổng quan về 3 tạp chí được gọi là "multidisciplinary general science journals", trích xuất từ ScimagoJR, sử dụng thuật toán của Scimago Lab (Tây Ban Nha) và dữ liệu Scopus: file pdf.

Những tạp chí này có điểm chung: a) đều đã quá tuổi cổ lai hy, trên 100; b) đều tuyên ngôn công bố những thành tựu khoa học quan trọng nhất của nhân loại; c) đảm bảo đến được thế giới khoa học rộng rãi nhất; d) các chỉ số kỹ thuật về uy tín khoa học như H-index đều cao ngất ngưởng.

Cũng xin lưu ý một thực tế là, các tạp chí nói trên tuy là lừng lẫy nhất, nhưng không phải là các tạp chí có hệ số tác động cao nhất (JIF và CiteScore), mà còn xếp sau các tạp chí chuyên ngành như NEJM (JIF=79.25), Lancet (JIF=53.25) hay JAMA (JIF=47.66).

* Hồ Mạnh Tùng, Hà Nội (21-9-2018)


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (1):

  • Trả lời Vu T Hạnh (3/22/2019 7:57 PM): Kinh nghiệm quí báu. Cảm ơn tác giả!