CSDL NVSS: tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

Từ tu hú đến vải thiều: Sức nóng của xuất bản học thuật ‘mùa hệ số tác động’

SSHPA (29-5-2019) — Trùng với mùa vải Việt Nam là mùa hệ số tác động, trải từ CiteScore của Scopus (cuối tháng 5, mùa vải chua tu hú) sang Journal Impact Factor (JIF hoặc IF) của ISI Web of Science (cuối tháng 6, mùa vải thiều ngọt lịm).

Trái tim các ban biên tập và nhà xuất bản đập rộn ràng theo nhịp tăng giảm của HSTĐ, cho dù rất nhiều điều tiếng về các số đo bị coi là đầy thiên kiến này.

Scopus CiteScore ra đời muộn hơn ISI JIF rất nhiều, vì thế phải có võ. Họ có nhiều võ ra phết.

Thứ nhất phải kể đến việc cho mở rất sớm các trang cá nhân, ScopusID cấp tự động, và năng lực kết nối qua ORCID. Việc kết nối này về sau khiến ISI WOS buộc phải chạy đuổi theo.

Thứ hai, họ ‘feature’ các ấn phẩm có CiteScore tốt, uy tín cao, nhưng ISI WOS vì sơ sót bỏ lọt khỏi danh sách (và vì thế hình ảnh ISI WOS bỗng hóa ra kém công bằng với công sức biên tập và các tác giả). Chúng tôi đã từng gọi đây là đòn móc hiểm.

Thứ ba, họ chơi món mà ISI WOS không đủ sức chơi: CiteScoreTracker. Trò chơi cập nhật dữ liệu ‘sơ bộ’ hàng tháng này quá tốn kém về công nghệ, chạy đua có thể gây phá sản. Một món ISI WOS cố chơi là tích hợp Publons và ResearcherID với CSDL WOS, và giúp nhiều người hưởng lợi. Nhưng động tác này dù được hoan nghênh trong giới khoa học, lại có thể là gánh nặng tài chính lớn hơn nữa. Chúng ta đều biết những thay đổi lớn về CSDL và hạ tầng công nghệ ngốn rất nhiều tiền bạc.

ISI WOS so với Elsevier và Scopus, một tay chơi có thị giá chứng khoán 40-50 tỷ Mỹ kim, thì thực ra chỉ là một chàng thư sinh nghèo dẫu tuổi đã lục tuần. Khổ nỗi gần đây năm nào Clarivate Analytics cũng lỗ nặng vì gánh món ISI này; lỗ đến hàng trăm triệu đôla mỗi năm. Anh già Elsevier với lợi suất công nghiệp cực cao tới mức 35-40%/năm, trên cả Amazon, Google, lũy tích cả tỷ đôla hàng năm và dường như chỉ còn chờ chàng ISI kiệt sức vì gánh nặng tài chính. (Clarivate Analytics vay nợ khá nhiều từ chủ đầu tư, Onex Corporation và Baring Private Equity Asia.).

Thế nhưng vẫn không dừng ở đó, Elsevier công bố CiteScore trước Clarivate đúng 1 tháng. Để làm gì vậy? Giới làm ăn không ai không hiểu giá trị của thông tin và tác động truyền thông. Nó thúc đẩy 2 việc:

a) Trong suốt cả tháng trời đó, giới khoa học chỉ có 1 con số mới để nói: CiteScore.

b) Sau khi JIF mới đưa ra sau 1 tháng, thì người ta lại có khuynh hướng so sánh với con số người ta mới bàn tán trước đó 1 tháng.

Hai thứ này tác động ghê gớm tới suy nghĩ, nhận thức và hành động của các tay chơi trong trận đấu xuất bản: tác giả, biên tập, người phản biện, nhà đầu tư và các cơ quan tài trợ khoa học. Thế thì chỉ còn cách ‘nóng’, mà phải là nóng rực, bỏng rẫy.

Thứ gì có thể thiếu ở trận địa này, chứ dứt khoát độ nóng thì không.

Bây giờ, để minh họa cho sự bỏng rẫy này, SSHPA xin giới thiệu một bài trên tạp chí Publications, nhân dịp tạp chí này mới có CiteScore đầu tiên 1.96 đầu mùa tu hú 2019, với mức rank đáng nể: Q1.

Bài có tựa: Mười đề tài nóng bỏng xoay quanh xuất bản học thuật. Mới thoáng nghe tên đã thấy mồ hôi bịn rịn.

Nhìn danh sách cơ quan của tác giả thì cũng thấy mùi ‘Tam hỏa chân muội’ ngùn ngụt:

1) Institute for Globally Distributed Open Research and Educations, France; 2) Rutgers University, USA; 3) Swansea University, UK; 4) Universidad de Los Andes, Venezuela; 5) Simon Fraser University, Canada; 6) IGDORE, Germany; 7) Utrecht University, The Netherlands; 8) North Carolina State University, USA; 9) IGDORE, Belgium; 10) INASP Oxford, UK; 11) Oslo Metropolitan University, Norway; 12) Universidad de Las Américas, Chile; 13) Graz University of Technology, Austria; 14) Imperial College London, UK; 15) Université Libre de Bruxelles, Belgium.

Các tác giả cho rằng, thế giới truyền thông học thuật, xuất bản hàn lâm đang thay đổi quá nhanh. Làn sóng ‘Khoa học mở’ hay ‘Nghiên cứu mở’ đã lôi ra ánh sáng những chủ đề đang tranh cãi quyết liệt. Những thảo luận hợp lý dựa trên bằng chứng thường bị nhấn chìm vào những tuyên bố hay lời hùng biện ồn ào, phóng đại, nhưng dựa trên thông tin lộn xộn kém tin cậy. Các tác giả dành thời gian để đưa ra cơ sở cho việc tập trung vào mười chủ đề nóng bỏng nhất, trợ giúp cho quá trình thảo luận tiếp theo, cũng như việc quyết định chính sách, và thực hành khoa học. Các chủ đề đó rơi vào địa hạt của preprints và việc trộm ý tưởng, dữ liệu; thực hành về tác quyền; chức năng của bình duyệt; các cơ sở dữ liệu toàn cầu.

Các từ quan trọng nhất trong bài thể hiện rõ khuynh hướng: DOAJ, OA, JIF, Altmetrics, Preprints, APC.

Câu hỏi là: Thế liệu bài về các vấn đề nóng, trong lĩnh vực nóng, thì có nguội được không?

Câu trả lời là không, nhìn vào thống kê trong hình dưới đây (truy cập lúc 5h ngày 29-5). Bài mới chỉ xuất bản 2 tuần trên Publications, nhưng số lượt đọc đã lên tới gần 7000! Lượng download cũng chả kém cạnh, sắp 5000! Altmetrics thì thực sự khủng: 337. Những thống kê này cho thấy độ nóng ghê gớm trong chỉ 2 tuần sau khi khai sinh của bài nghiên cứu.

Vì bài dài, và file sản xuất (pdf) nặng tới gần 6MB, xin mời độc giả quan tâm tới toàn văn tải qua DOI: https://doi.org/10.3390/publications7020034.


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (0):