CSDL NVSS: tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

Ngừng ăn cá – cách duy nhất để bảo vệ sự sống của biển

SSHPA (11-06-2019) — Mới đây, bài viết Stop eating fish. It’s the only way to save the life in our seas trên The Guardian, tác giả George Monbiot đã làm dấy lên nhiều câu hỏi về cách giải quyết vấn nạn tận diệt cá trong khai thác cá thương mại. Trong lúc chờ các quy định quyết liệt hơn được áp dụng, tác giả nhận định rằng người dân Anh nên ngừng ăn cá để thúc đẩy quá trình này. Còn người Việt chúng ta, bao lâu nữa cũng phải ngừng ăn cá?

(Nguồn: Photo by mali maeder from Pexels)

Tập trung vào vấn đề cốt lõi là môi trường, tác giả cho rằng biển và đại dương đang bị hủy hoại nặng nề, thậm chí hơn cả môi trường trên cạn. Theo báo cáo về đa dạng sinh học của Liên hợp quốc, nguyên nhân cho sự ô nhiễm này không đến từ những lí do chúng ta thường nghĩ đến như rác nhựa, bùng nổ dân số, biến đổi khí hậu hay axit hóa đại dương. Mà đến từ đánh bắt cá, đặc biệt là đánh bắt cá thương mại số lượng lớn. Bức tranh về người đánh cá trong trí tưởng tượng với tấm lưới và chiếc cần câu vốn trái ngược hoàn toàn với thực tế về những con tàu cỡ cực lớn của các tập đoàn đánh cá thương mại. Tác giả cho rằng, những con tàu khổng lồ với dòng móc dài tới 75 dặm này không chỉ bắt cá, mà đang tận diệt những loài thủy sinh và phá hỏng hệ sinh thái tự nhiên dưới nước. Trong bối cảnh đó, tác giả cho rằng những phát ngôn của đại diện chính phủ và sự che đậy của truyền thông về những nỗ lực đang được thực hiện chỉ nhằm xoa dịu dư luận. Trên thực tế, việc tận diệt cá của các tàu đánh cá thương mại có thể sẽ còn diễn ra mạnh mẽ hơn mà không có một động thái thực sự nào để bảo vệ môi trường biển ở Anh.

Đánh bắt cá từ lâu đã vượt ra khỏi quy mô một nghề nhỏ lẻ, hoạt động khai thác diễn ra mạnh mẽ bởi cả tàu đánh bắt cá thông thường và tàu thương mại. Theo khảo sát năm ngoái của Greenpeace, 29% hạn ngạch đánh bắt cá của nước Anh thuộc sở hữu của chỉ 5 gia đình, đều có tên trong danh sách giàu có nhất theo The Sunday Times Rich List.

Mở rộng ra toàn cầu, những con tàu khổng lồ của các quốc gia giàu có đánh bắt cá xung quanh các quốc gia nghèo, quét sạch hầu hết mọi sinh vật biển dưới lòng đại dương. Nuôi bắt ven bờ thậm chí tạo ra những tác động lớn hơn đối với hệ sinh thái đại dương bởi những kẻ đánh bắt bất hợp pháp khai thác bừa bãi và nghiền tất cả thành bột cá.

(Nguồn: Photo by Quang Nguyen Vinh from Pexels)

Khu vực đại dương nằm ngoài sở hữu quốc gia là một cõi vô luật pháp. Nghề cá ven bờ thì bị quản lý bởi những quy tắc lỏng lẻo và thất bại trong việc thực thi. Chính phủ đặt ra các khu bảo tồn biển (MPAs) với mục đích hạn chế sự khai thác quá mức, nhưng sự thật cho thấy ở các quốc gia châu Âu, cường độ kéo lưới trung bình ở những khu vực này thậm chí cao hơn 1.4 lần so với những khu vực không bảo tồn.

Lo ngại lớn nhất của tác giả đó là vốn dĩ việc siết chặt quy định đối với ngành công nghiệp khai thác thủy sản không hề khó thực thi và tốn kém ngân sách. Việc cấm đánh bắt cá ở những vùng biển lớn thậm chí có thể tăng tổng sản lượng đánh bắt cá nhờ vào cơ chế sinh sản và di chuyển vào các vùng biển của các loài cá và động vật có vỏ (theo tạp chí PLOS Biology). Thêm vào đó, như Quỹ Thiên nhiên Thế giới đã chỉ ra, việc lắp đặt các thiết bị giám sát từ xa nhằm kiểm soát lượng cá được đánh bắt và đánh cá bất hợp pháp cũng chỉ tiêu tốn khoảng 5 triệu bảng. Vấn đề ở đây là trái ngược với sự cấp thiết của các thiết bị này, việc lắp đặt hay không lại hoàn toàn tự nguyện mà không có một quy định rõ ràng và quyết liệt nào. Và không bất ngờ khi chưa đến 1% các tàu đồng ý mang theo thiệt bị này trong quá trình đánh bắt, dấy lên mối lo ngại về sự tiếp diễn của vấn nạn tận diệt và hủy hoại môi trường sinh thái của các loài thủy sinh.

Nhìn lại thị trường Việt Nam, ta có thể thấy mối lo ngại về tận diệt cá biển đang và sẽ đến gần trong tương lai không xa. Việt Nam là một trong những quốc gia phụ thuộc nhiều vào trữ lượng cá nhằm đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, việc đánh bắt quá mức, tập trung quá nhiều tàu đánh bắt cá ở một khu vực khiến hệ sinh thái biển dần trở nên mất cân bằng và cạn kiệt, có tác động trực tiếp và gián tiếp đến đời sống của khoảng 28 triệu người. Theo kết quả điều tra của Viện Nghiên cứu Hải sản, nguồn lợi hải sản chủ yếu ở biển Việt Nam giai đoạn 2011-2015 thấp hơn 13.9% so với giai đoạn 2000-2005, cùng sự biến mất của 83 loài.

(Nguồn: Anadolu Agency/Getty Images trên The Guardian)

Hiện nay, các hoạt động đánh cá bằng bom và điện của ngư dân bị lên án dữ dội, việc chuyển giao công nghệ đánh bắt cá ngừ đại dương từ Nhật Bản lại được coi như một thước đo mới về kĩ thuật hiện đại trong nghề khai thác thủy hải sản. Trên thực tế, bản chất của công nghệ này là sử dụng xung điện theo dây câu chụp lên đầu cá, làm cá bị ngất và không quẫy đạp khi kéo lên mặt nước. Chất lượng cá được đảm bảo đã nâng giá cá, tạo lợi nhuận gấp 3 lần khi xuất khẩu sang Nhật so với khi bán trong nước. Tuy nhiên, theo dự đoán của các nhà khoa học, khai thác cá ngừ quá độ có thể dẫn đến tổn thương nặng nề cho loài này và các loài sinh vật biển nói chung. Thậm chí ngay tại Nhật Bản nơi công nghệ này được áp dụng từ lâu, lượng cá ngừ cũng đã chạm mức báo động, và tình trạng đánh bắt quá mức cũng đã diễn ra trong một thời gian dài.

Liệu việc kế thừa công nghệ mới này là một thắng lợi về lợi nhuận trước mắt hay là nước cờ vội vàng trong việc bảo vệ môi trường biển và khai thác thủy sản dài hạn? Rõ ràng, bên cạnh việc xây dựng pháp luật nhằm kiểm soát đánh bắt cá một cách phù hợp, Việt Nam cần vận động nâng cao hiểu biết đối với người tiêu dùng về ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, hạn chế ăn cá, hoặc chọn những loại cá có ảnh hưởng thấp trong chuỗi sinh vật biển.

Nguyễn Thị Quỳnh Yến (Ritsumeikan Asia Pacific University, Nhật Bản)

Hoàng Lê Ngọc Anh (hoanglengocanh1996@gmail.com)


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (0):