CSDL NVSS: tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

Trích dẫn ‘láo’ và sức sống dai dẳng của các khái niệm ngụy khoa học

SSHPA (29-10-2019) — Hiệu ứng Hawthrone, tương tự như hiệu ứng giả dược, mô tả hiện tượng mà hành vi của các đối tượng thay đổi khi họ nhận thức được mình đang được quan sát, hoặc đang ở trong một cuộc thí nghiệm.

(Nguồn: Image by ogmentry from Pixabay)

Hiệu ứng này được gợi ý và đặt tên lần đầu tiên vào những năm 1920 và 1930 sau một chuỗi các thí nghiệm tại nhà máy Hawthrone thuộc công ty Western Electric Company, Illinois, Mỹ. Các nhà nghiên cứu đã nhận thấy năng suất lao động của các công nhân tăng cao sau khi họ được lựa chọn tham gia vào chương trình nghiên cứu. Hiện tượng tâm lý được nhiều chú ý cả trong và ngoài môi trường học thuật.

Có rất nhiều công bố về hiệu ứng Hawthrone đã được trích dẫn trên từ hàng trăm lần, ví dụ:

Có điều, đây là các bài báo chỉ trích và lật tẩy hiệu ứng Hawthrone, và trong tổng số 613 lượt trích dẫn của 3 bài báo này, có bao gồm đến 404 lượt trích dẫn ‘láo’.

Đây là kết quả nghiên cứu mới của hai tác giả Kåre Letrud and Sigbjørn Hernes (University of Applied Sciences, Na Uy) về lật tẩy các huyền thoại khoa học đăng trên PLoS ONE.

(Nguồn: PLoS ONE trên Nature Index)

Trên thực tế, các nghiên cứu được thiết kế chặt chẽ, kiểm soát các điều kiện kĩ càng gần đây đều đã chỉ ra hiệu ứng Hawthrone là không đúng. Mặc dù vậy, có thể thấy trong một thời gian dài, hiệu ứng này gần như được chấp nhận là sự thật. Một phần có lẽ vì một số lượng lớn các nhà nghiên cứu trích dẫn sai lệch do không đọc, hoặc hiểu sai nội dung. Đáng chú ý, hai bài báo lật tẩy hiệu ứng Hawthrone vào năm 1978 và 1992 ban đầu được trích dẫn chuẩn, nhưng dần dần bị trích dẫn sai lệch nhiều hơn.

Tác giả Jon Brock trên Nature Index đánh giá, mặc dù khoa học là tự sửa sai nhưng có những khái niệm sai lầm thậm chí còn phát triển mạnh hơn khi nó bị lật tẩy. Và nghiên cứu của hai tác giả Kåre Letrud and Sigbjørn Hernes đã cho thấy khi một khái niệm—dù sai—trở nên quen thuộc, sẽ rất khó khăn để có thể lật tẩy và loại bỏ nó một cách triệt để.


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (0):