CSDL NVSS: tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

Một bản thảo về virus corona trên bioRxiv bị rút: Khoảnh khắc quan trọng đối với xuất bản học thuật

SSHPA (05-02-2020; Nguyễn Thị Linh) — Bài viết này tóm lược thảo luận quan trọng của hai tác giả Ivan Oransky và Adam Marcus về câu chuyện một bản thảo trên bioRxiv bị rút bỏ và ý nghĩa của nó với xuất bản học thuật hiện nay (nguồn ghi ở mục Tham khảo, dẫn chiếu Retraction Watch và STAT News).

Đại dịch do virus corona 2019-nCoV đang là vấn đề toàn cầu với diễn biến phức tạp, và được người dân trên toàn thế giới vô cùng quan tâm. Khi nỗi lo về đại dịch corona 2019-nCoV tiếp tục lan truyền vào thứ Sáu tuần trước (tức ngày 31-1-2020), một bản thảo mới đã xuất hiện trên hệ thống bioRxiv, nơi các nhà khoa học đăng tải kết quả nghiên cứu mới chưa qua bình duyệt.

Nghiên cứu Uncanny similarity of unique inserts in the 2019-nCoV spike protein to HIV-1 gp120 and Gag đã tuyên bố tìm thấy sự tương đồng giữa virus corona mới và HIV, virus gây ra AIDS. Việc sử dụng từ "kỳ lạ" trong tiêu đề, cùng với dòng chữ “ khó có thể là tình cờ” trong phần tóm tắt, đã khiến nhiều người đọc nghĩ rằng các tác giả đánh giá virus đã được con người chế tạo bằng cách nào đó. Tuy nhiên, bài viết đã ngay lập tức nhận được nhiều chỉ trích từ cộng đồng khoa học vì kết quả kém chất lượng của mình. Các bình luận trên bioRxiv và Twitter cho thấy phương pháp của tác giả có vẻ vội vàng, và những phát hiện này hầu như là một sự trùng hợp ngẫu nhiên.

Chỉ một ngày sau khi đăng tải, bioRxiv cũng đã đưa ra một cảnh báo đặc biệt trên tất cả các bài viết về virus corona trên hệ thống này: đây là các bản thảo và chưa trải qua quá trình bình duyệt, mọi kết quả cần phải được. Và đến ngày 2-2-2020, chính các tác giả đã rút bài ngay lập tức bởi. Chia sẻ trên Twitter, Richard Server—nhà đồng sáng lập bioRxiv—cho biết nhóm nghiên cứu không hề nghĩ rằng nghiên cứu của mình sẽ dẫn tới các hệ quả xấu như thuyết âm mưu. Nhóm rất cảm ơn các góp ý từ cộng đồng và sẽ sớm gửi lại bản thảo chỉnh sửa.

Một lần nữa câu chuyện kiểm duyệt chất lượng khoa học lại được nhắc tới, nhất là khi các vụ rút bà, cuộc khủng hoảng tái xác lập đang ngày một nhiều hơn. Một vấn đề nhức nhối khác là thời gian rút bài có thể mất nhiều tháng hoặc nhiều năm. The Lancet đã phải mất đến 12 năm để rút bỏ bài báo gây tranh cãi về mối liên hệ giữa tự kỉ và vắc-xin năm 1998.

Có rất nhiều ý kiến quan ngại về việc lưu trữ bản thảo trước khi xuất bản rất nguy hiểm vì nó thiếu chu trình bình duyệt học thuật tiêu chuẩn. Tuy nhiên, cũng cần thừa nhận rằng các tạp chí cần phải tăng tốc để đáp ứng được sự quan tâm của nhân loại về tình hình dịch bệnh như virus corona, hay SARS vào đầu thế kỷ này. Và ngay cả khi trải qua quá trình bình duyệt, các tạp chí vẫn có thể vô tình đăng các bài viết sai. Ngày 30-1-2020, New England Journal of Medicine đã công bố một bài tường thuật ngắn về việc virus corona được lây truyền từ một người bệnh không có các triệu chứng. Tuy nhiên, kết quả này nhanh chóng được khẳng định là sai, và hiện NEJM cũng chưa có các động thái rút bài hay chỉnh sửa.

Ngành xuất bản hiện nay khẳng định rằng bình duyệt nhanh chóng không có nghĩa là cẩu thả — ngay cả trong những trường hợp đòi hỏi phải sửa mạnh. Tuy nhiên, những nhà bình duyệt hiện nay thường không sẵn sàng, dù có một số ngoại lệ đáng hoan nghênh, thừa nhận về sự sửa sai chậm và không hiệu quả trong khoa học. Điều này sẽ làm người dùng đặt câu hỏi về các hợp đồng dài hạn đắt tiền mà các trường đại học đồng ý với các nhà xuất bản, cũng như chi phí xử lý bài viết có thể lên tới hàng ngàn đô la cho các ấn phẩm truy cập mở.

Bình duyệt khoa học hiện vẫn là một cơ chế lọc giá trị. Nhưng những người làm việc trong lĩnh vực xuất bản dường như quá mải mê với quy trình hiện có đến mức họ không thể thừa nhận sai sót của nó, hoặc đó có thể là một cơ hội tốt để các cơ sở lưu trữ bản thảo có thể nâng cấp mô hình kinh doanh của họ. Có lẽ đã đến lúc chúng ta phải đồng ý rằng quy trình xuất bản học thuật hiện nay vẫn còn nhiều hỗn độn, và việc cải thiện chúng thông qua các hành vi rút bài, thúc đẩy cơ chế tự hiệu chỉnh, ngay cả với các hệ thống lưu trữ bản thảo, là rất cần thiết

Tham khảo

Ivan Oransky, Adam Marcus. (2020). Quick retraction of a faulty coronavirus paper was a good moment for science. STAT. URL: https://www.statnews.com/2020/02/03/retraction-faulty-coronavirus-paper-good-moment-for-science/

Nguyễn Thị Linh (Đại học Ngoại thương, Hà Nội)


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (1):

  • Trả lời Nguyễn Thanh Nhàn (2/6/2020 12:00 AM): Cảm ơn bạn Linh vì mang đến thông tin rất ý nghĩa!