CSDL NVSS: tác giả Việt nam có bài công bố khoa học Scopus, ISI, Nafosted

Hiệu quả của các vaccine phòng COVID-19 trước biến thể Delta (B.1.167.2)

SSHPA (27-07-2021) —  Thời gian gần đây, Việt Nam đang gánh chịu làn sóng dịch COVID-19 lớn với số lượng ca mắc mới ghi nhận mỗi ngày lên con số hàng nghìn. Một trong những nguyên nhân dẫn đến sự bùng phát này là sự xuất hiện của

(Nguồn: Image by Sumanley xulx from Pixabay)
Nguồn: Image by Sumanley xulx from Pixabay

(B.1.167.2), một biến thể SARS-CoV-2 được ghi nhận đầu tiên tại Ấn Độ. Đây là một biến thể mang nhiều đột biến gen gây biến đổi gai protein bề mặt dẫn tới tốc độ lây nhiễm tăng cao đáng kể. Trước tình hình này, tiêm chủng phòng bệnh cần được đẩy cao hơn cả nhằm nâng cao miễn dịch cộng đồng trước dịch COVID-19 nói chung và sự lây nhiễm của biến chủng Delta nói riêng. Tuy nhiên, sự biến đổi trên gai protein của biến thể này đã dấy lên lo ngại về hiệu quả các vaccine hiện hành trước khả năng kiểm soát làn sóng lây nhiễm mới do biến thể Delta gây nên. Bài viết này sẽ tổng hợp những nghiên cứu về tác dụng bảo vệ của nhiều vaccine khác nhau trước biến chủng này, đặc biệt tập trung vào những vaccine đã được Bộ Y tế cấp phép sử dụng tại Việt Nam.

 

Khả năng kích thích sản sinh miễn dịch của vaccine giúp chống lại biến thể Delta

Nhìn chung, sự xuất hiện của biến thể Delta đã làm suy giảm đáng kể hiệu quả sản sinh miễn dịch của vaccine. Thật vậy, dựa trên các phân tích in vitro, các nhà khoa học tại Đại học Cambridge (Anh) đã kết luận biến thể Delta có ái lực với kháng thể trung hòa do vaccine tạo ra thấp hơn 8,4-9,0 lần so với chủng hoang dại và 3,4-5,8 lần so với chủng Alpha. Hiệu quả sản sinh miễn dịch sau khi tiêm chủng cũng được ghi nhận thấp hơn chủng Alpha đối với vaccine AstraZeneca (6,2 lần) và Pfizer (2,9 lần) (Mlcochova và cộng sự, 2021).

BBIBP-CorV (Sinopharm), một vaccine phòng COVID-19 khác do Trung Quốc phát triển, cũng cho thấy khả năng sản sinh miễn dịch trước biến thể Delta thấp hơn so với các biến thể khác khi áp dụng tại Sri Lanka. Sau 06 tuần từ khi tiêm mũi nhắc lại, huyết thanh từ người tiếp nhận vaccine có nồng độ kháng thể và mức độ trung hòa virus giảm trước biến thể Delta so với chủng hoang dại; tuy vậy, hiệu quả sản sinh miễn dịch trước chủng Delta được ghi nhận tương đương với miễn dịch đạt được của những bệnh nhận đã khỏi bệnh và chưa được tiếp nhận vaccine (Jeewandara và cộng sự, 2021).

Hiệu quả bảo vệ của vaccine khỏi lây nhiễm COVID-19 do biến thể Delta gây ra

Suy giảm hiệu quả miễn dịch trước biến chủng mới không có nghĩa tiêm chủng bằng vaccine hiện hành không có giá trị bảo vệ trước dịch bệnh. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, vaccine có khả năng hạn chế lây nhiễm biến chủng Delta đáng kể. Lopez Bernal và cộng sự tiến hành đánh giá hiệu quả vaccine dựa trên tỷ lệ nhiễm bệnh của nhóm đã tiêm chủng bằng AstraZeneca hoặc Pfizer so với những bệnh nhân chưa từng được tiêm phòng. Sau mũi tiêm đầu tiên, chênh lệch về hiệu quả bảo vệ của hai loại vaccine là không đáng kể; tuy nhiên, có sự suy giảm hiệu quả rõ rệt trước biến chủng Delta (30,7%) khi so sánh với chủng Alpha (48,7%). Biên độ chênh lệch giữa hai biến thể SARS-CoV-2 kể trên được rút ngắn sau khi áp dụng liều vaccine thứ hai đối với cả hai loại vaccine. Pfizer cho hiệu quả trung bình 88% đối với chủng Delta và 93.7% đối với chủng Alpha, tốt hơn so với AstraZeneca (67 % với Delta và 74,5% trước biến chủng Alpha) (Hình 1).

Một nghiên cứu khác tại Scotland dựa trên thống kê trong cộng đồng cũng cho thấy kết quả tương tự. Nhìn chung, tuy có ghi nhận sự suy giảm hiệu quả trước biến thể Delta, vaccine Pfizer và AstraZeneca vẫn cho thấy khả năng hạn chế lây nhiễm SARS-CoV-2 đáng kể (lần lượt 92% và 73% đối với chủng Alpha, 79% và 60% đối với chủng Delta) sau ít nhất 14 ngày kể từ thời điểm tiếp nhận mũi tiêm nhắc lại (Sheikh và cộng sự, 2021). Tuy nhiên, khi so sánh giữa Pfizer và AstraZeneca về khả năng bảo vệ trước biến chủng Delta, vẫn còn quá sớm để kết luận hiệu quả của vaccine nào tốt hơn khi các nhóm đối tượng nghiên cứu vẫn còn nhỏ (vài trăm người), đồng thời cần đánh giá thêm nhiều tiêu chí khác nhau về tác dụng của vaccine.

Tiêm chủng giúp hạn chế tỷ lệ nhập viện và tử vong đối với các ca nhiễm biến thể Delta

Khả năng hạn chế tỷ lệ nhập viện là một yếu tố đáng quan tâm trong tình hình số lượng ca nhiễm tăng cao, nhằm giảm thiểu áp lực đối với hệ thống y tế cũng như mang giá trị cao trong công tác điều phối dập dịch. Trong số các bệnh nhân COVID-19, người lớn tuổi là một trong những đối tượng đáng quan tâm nhất trong quá trình phòng ngừa cũng như điều trị vì tỷ lệ trở nặng và nguy cơ tử vong khi nhiễm COVID-19 rất cao. Nghiên cứu dựa trên tiêm chủng cộng đồng tại Hoa Kỳ trong 03 tháng đầu năm 2021 đã cho thấy hoàn tất đủ hai liều vaccine mRNA (bất kể là Pfizer hay Moderna) đủ 14 ngày trước khi biểu hiện triệu chứng đã hạn chế tỷ lệ nhập viện do bệnh tình trở nặng đến 94% đối với các bệnh nhân trên 65 tuổi; con số này đối với các đối tượng chỉ tiêm chủng một liều hoặc tiếp nhận hai liều nhưng đủ 14 ngày chỉ đạt 64% (Tenforde và cộng sự, 2021).

Bên cạnh khả năng ngăn ngừa lây nhiễm, kết quả nghiên cứu của Sheikh và cộng sự trong chiến dịch tiêm phòng toàn dân tại Scotland đã chỉ ra kết quả khả quan trong giảm thiểu tỷ lệ những ca nhiễm phải nhập viện của tiêm phòng đối với cả hai biến chủng. Phân tích dựa trên tỷ số nguy cơ (hazard ratio, HR), những đối tượng đã tiếp nhận đủ hai mũi vaccine ít nhất 28 ngày có tỷ lệ nhập viện (HR 0,28 đối với Alpha và HR 0,38 đối với Delta) thấp hơn hẳn nhóm chưa tiêm phòng (lần lượt HR 1,00 và HR 1,82).

Cũng trong một báo cáo khác tuy chưa có số liệu cụ thể, Mlcochova và cộng sự cũng cho rằng tỷ lệ ghi nhận triệu chứng trở nặng của đối tượng này khi nhiễm biến thể Delta là vô cùng hiếm so với nhóm chưa được tiêm chủng tuy hiệu quả miễn dịch của những người đã tiêm đủ hai liều vaccine (AstraZeneca hoặc Pfizer) có dấu hiệu phần nào suy giảm.

Kết luận

Những đột biến biểu hiện trên gai protein của biến thể Delta, nơi các kháng thể sẽ xác định và trung hòa virus, đã khiến hiệu quả miễn dịch bởi vaccine tạo ra bị suy giảm. Tuy nhiên, tiêm phòng đủ liều vẫn hỗ trợ bảo vệ cơ thể khỏi nguy cơ lây nhiễm COVID-19 gây ra bởi biến chủng này, cũng như vai trò của vaccine trong giảm thiểu tỷ lệ bệnh tình trở nặng đối với các bệnh nhân mắc SARS-CoV-2. Do đó, tiêm chủng cộng đồng cần được đẩy mạnh nhằm không chỉ kiềm hãm sự gia tăng các ca mắc mới, mà còn giúp hạn chế tỷ lệ bệnh nhân nhập viện, giúp giải tỏa áp lực đối với các bệnh viện tuyến trên đang trong tình trạng quá tải.

Tài liệu tham khảo

1. Jeewandara, C., Aberathna, I. S., Pushpakumara, P. D., Kamaladasa, A., Guruge, D., Jayathilaka, D., Gunasekara, B., Tanussiya, S., Kuruppu, H., Ranasinghe, T., Dayarathne, S., Dissanayake, O., Gamalath, N., Ekanayake, D., Jayamali, M., Wijesinghe, A., Dissanayake, M., Madusanka, D., Jayadas, T. T., Mudunkotuwa, A., Somathilake, G., Harvie, M., Nimasha, T., Danasekara, S., Wijayamuni, R., Schimanski, L., Tan, T. K., Dong, T., Townsend, A., Ogg, G. S., Malavige, G. N. (2021). Antibody and T cell responses to Sinopharm/BBIBP-CorV in naïve and previously infected individuals in Sri Lanka. MedRxiv. https://doi.org/10.1101/2021.07.15.21260621

2. Lopez Bernal, J., Andrews, N., Gower, C., Gallagher, E., Simmons, R., Thelwall, S., Stowe, J., Tessier, E., Groves, N., Dabrera, G., Myers, R., Campbell, C. N. J., Amirthalingam, G., Edmunds, M., Zambon, M., Brown, K. E., Hopkins, S., Chand, M., & Ramsay, M. (2021). Effectiveness of Covid-19 Vaccines against the B.1.617.2 (Delta) Variant. New England Journal of Medicine, NEJMoa2108891. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2108891

3. Mlcochova, P., Kemp, S., Dhar, M. S., Papa, G., Meng, B., Mishra, S., Whittaker, C., Mellan, T., Ferreira, I., Datir, R., Collier, D. A., Singh, S., Pandey, R., Marwal, R., Datta, M., Sengupta, S., Ponnusamy, K., Radhakrishnan, V. S., Abdullahi, A., Ravindra K. Gupta1. (2021). SARS-CoV-2 B.1.617.2 Delta variant emergence and vaccine breakthrough. Preprint on Nature. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-637724/v1

4. Sheikh, A., McMenamin, J., Taylor, B., & Robertson, C. (2021). SARS-CoV-2 Delta VOC in Scotland: Demographics, risk of hospital admission, and vaccine effectiveness. The Lancet, 397(10293), 2461–2462. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)01358-1

5. Tenforde, M. W., Olson, S. M., Self, W. H., Talbot, H. K., Lindsell, C. J., Steingrub, J. S., Shapiro, N. I., Ginde, A. A., Douin, D. J., Prekker, M. E., Brown, S. M., Peltan, I. D., Gong, M. N., Mohamed, A., Khan, A., Exline, M. C., Files, D. C., Gibbs, K. W., Stubblefield, W. B., … Zunie, T. (2021). Effectiveness of Pfizer-BioNTech and Moderna Vaccines Against COVID-19 Among Hospitalized Adults Aged ≥65 Years—United States, January–March 2021. Morbidity and Mortality Weekly Report, 70(18), 674–679. https://doi.org/10.15585/mmwr.mm7018e1

TS. Nguyễn Phương Thảo (Khoa Công nghệ Sinh học, Trường Đại học Quốc Tế - Đại học Quốc gia TP.HCM)


Bài viết "Hiệu quả của các vaccine phòng COVID-19 trước biến thể Delta (B.1.167.2)" được TS. Nguyễn Phương Thảo đăng tải lần đầu trên Facebook cá nhân tại địa của URL: https://www.facebook.com/phuongthao.nguyen.1276/posts/4311188812275548. Bài viết được đăng tải lại trên SSHPA EASE Vietnam SciComm với sự cho phép của tác giả.


Bài liên quan:


Ý kiến bạn đọc (0):